Bayramın birinci gününde telefonlar neden çöktü?

24 Mayıs günü bayramlaşmak için yakınlarını arayanlar uzun süre telefonların çalışmadığını gördü. GSM operatörleri hatanın kendilerinden kaynaklanmadığını söyledi. Ancak uzmanlar sorunun bir GSM operatörüne işaret ettiğini belirtiyor

Bayramın birinci gününde telefonlar neden çöktü?

Bilişim uzmanı Füsun S. Nebil, bayramın ilk günü GSM hatlarındaki bir sorun üzerine telefonların uzun süre çalışmamasının nedenini araştırdı.

Bütün GSM operatörleri hatanın kendilerinden kaynaklanmadığını belirtse de Nebil, uzmanların sorunun Turkcell abonelerinin diğer abonelerden aranması sırasında yaşandığına ve benzer bir yoğun arama anında yeniden benzer sorunun yaşanabileceğine dikkat çekiyor.

Nebil’in turk-internet.com’da yayımlanan yazısı şöyle:

Bayramın birinci günü, üstelik hepimiz koronavirüs kurbanı olarak evlerde mahsur kalmış durumdayız. Yakınlarımızı ve arkadaşlarımızı aramak ve bayramlaşmak, bir hâl hatır sormak istiyoruz. Ama o da ne? Telefonlar çalışmıyor.

Bugün GSM hatlarında genel bir sorun yaşandı. Halbuki diğer bayramlarda bu tür çökme görmemiştik. Gerçi bu bayramda daha çok arama olmuş olmalı diye düşündük ve bu bayramda, önceki bayramlara nazaran ortalama iki kat daha fazla arama olduğu bilgisine ulaştık. Bu çerçevede konuyu araştırdık ve nedenini yaklaşık olarak tespit ettik. Şimdi olaya yakından bakalım.

Hata sizde değil, vatandaşta herhalde

Malum internet altyapısında zayıflık var. (Korona döneminde altyapıda ne oldu ayrı bir yazıda yazacağız.) O nedenle insanlar telekom firmalarına epeyce kızgın. Ekim ayında İstanbul’u kuvvetlice sarsan deprem sırasında da benzer sıkıntılar yaşanınca, insanlar bu kızgınlığı daha çok yaşamışlardı. O nedenle de bu tür bir sorun olduğunda hızlıca reaksiyon veriyorlar. Depremde olduğu gibi, bu sefer de sorun internet değil, GSM hatlarındaydı.

Sabah 11.00’da başlayan sorun, 13.00 civarı biraz düzelse de, neredeyse 18.00’a kadar sürdüğü konusunda şikayetler vardı. Kullanıcılar sosyal medyada sürekli şikayetler yazdı ve kızgınlıklarını ifade ettiler.[1]

Biz de konuyu araştırdık. Üç operatör de, sosyal medya üzerinden olayla ilgili olarak “bizimle alakalı değil” şeklinde cevap vermiş. Cevaplar şu şekilde (operatörleri alfabetik sıraladık):

Tanıdıkları insanlara Whatsapp ya da benzeri mesaj uygulamalarından kutlamalar gönderen kullanıcılar, karantina nedeniyle görüşemediklerinden, seslerini duyabilmek için sevdikleri, arkadaş, yakın akraba ve büyüklerini aramak istediler. Ama bazıları arayamadılar çünkü telefonlar düşmedi, hat bir süre bekleyip sonra kapandı.

Bazı görüşebilenler ise haberleşme kalitesi düşük olduğundan ve karşısındakinin ne dediğini anlamakta zorluk çektiklerinden şikâyet ettiler. Operatörlerin yukarıdaki tweetleri ise kızgınlık yarattı ve “kabahatli herhalde vatandaş” yorumlarına yol açtı.

Çünkü “arıza” ya da “kaza” olabilir bir durumdur. Böyle olduğunda “Sistemlerimizde arıza var. Bir süre sizi bekleteceğiz” denilebilir. Keşke denilmiş olsaydı. Kızgınlık bu kadar artmazdı.

Peki ne oldu?

Operatörlerden bilgi alamayınca, diğer teknik insanlara başvurduk. Aldığımız bilgiye göre, bu arıza sabit ya da GSM hatları olmak üzere çeşitli operatörlerin networklerinden Turkcell abonelerinin aranmasında sorun çıkmış durumda. Bu nedenle yukarıdaki üç operatör tweet’inden Vodafone ve Türk Telekom “bizden kaynaklı değil” derken, durumu ifade ediyorlar. Ama kimden kaynaklandığını söylemiyor durumundalar.

Uzmanlara göre, Turkcell’in şebekesinde iki sorundan birisi olmuş olabilir. Biz de “cevap hakkı” çerçevesinde ve olayın gerçekten ne olduğunu anlamak için -ki Turkcell’in geçmişten gelen müşteri hassasiyetini biliyoruz- Turkcell’e durumu sorduk. Ancak haberi yayına aldığımız saate kadar bir açıklama ulaşmamıştı.

Kendilerine şu iki soruyu sorduk:

  1. Her bayramda telefon görüşmeleri çoğalıyor. Ama şimdiye kadar bayram trafiğinin karşılanmasında sorun yaşanmıyordu. Acaba ne oldu da bu bayramda sorun yaşandı?
    1. Call setup success rate sorunu mudur?[2] Yani sizin planladığınız ya da yatırım yaptığınız miktarın üzerinde arama mı oldu?
    2. Session Border Controller[3] sisteminde mi sorun yaşandı?
  2. Sorunu nasıl çözdünüz? Bir daha yaşanabilir mi? Özellikle deprem türü bir afet açısından korkulması gereken bir durum var mıdır?

Turkcell konuyla ilgili açıklama yapar ya da soruların cevaplarını gönderirse, “güncelleme” şeklinde ekliyor olacağız. Sesli Aramada Sorun Varsa, İnternet üzerinden Arayın Şimdilik, insanlar internet üzerinden arama (VoIP) konusunda çok bilgili değiller. Dolayısıyla altyapı eksik olsa da, internet yine de bir alternatif durumunda. Sesli aramanızı Skype ya da Anlık mesajlaşma (Whatsapp, Telegram ya da Signal) üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Hatta Zoom, Jitsi, Google Meet vs gibi bir video konferans uygulaması bile kullanabilirsiniz.

Dipnotlar:

[1] 24 mayıs 2020 operatörlerin error vermesi: https://eksisozluk.com/24-mayis-2020-operatorlerin-error-vermesi–6534301?p=1

[2] Call setup success rate: Gelen çağrı kurulum başarı oranı (CSSR). Bütün operatörler mevcut altyapılarını aynı anda belli yüzde bağlantı olur diye yapıyor. Bunun üstüne çıkınca yapılan aramaları kabul etmiyor. Yani sistem yetersizliği oluyor.

[3] Session Border Controller: Oturum Sınır Kontrolü. İnternet üzerinden ses taşıması yapan (VoIP) telekom operatörlerinin, ağa dış dünyadan erişim vermek, güvenlik sağlamak, proxy gibi güvnlik özellikleri için kullandığı cihazlar.