ABD’nin İran’a yönelik ilk yaptırım paketi devreye giriyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın, nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinin ardından işaretini verdiği yaptırımların ilk aşaması TSİ 07.00 itibarıyla devreye giriyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran ile nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinin ardından işaretini verdiği yaptırımların ilk aşaması TSİ 07.00’da devreye giriyor.

Trump’ın anlaşmadan çekilme kararını almasıyla, ABD Hazine Bakanlığı, İran’a yönelik yaptırımların 90 ve 180 günlük iki aşamayla yeniden uygulanmaya başlayacağını duyurdu. 90 günlük sürenin bugün dolmasıyla birlikte nükleer anlaşmanın ardından kaldırılan İran’a yönelik yaptırımların ilk aşaması yarın TSİ 07.00 itibarıyla uygulamaya konuluyor.

ABD’nin İran’a yönelik ikinci yaptırım paketi ise 4 Kasım’da 180 günlük sürenin dolmasının ardından 5 Kasım’da devreye girecek. Bu tarihten itibaren İran Ulusal Petrol Şirketi, İran Petrol Ticaret Şirketi ve Ulusal Tanker Şirketi’ne uluslararası kısıtlamalar getirilirken, ekonomisi büyük ölçüde petrole dayalı İran’dan petrol ve ürünlerinin satışına yaptırımlar uygulanacak.

İran Ulusal Petrol Şirketi’ne göre, ülkenin yaklaşık 150 milyar varil ham petrol rezervi ve 33,5 trilyon metreküp doğalgaz rezervi bulunuyor.

İran’a ilk aşama yaptırımlar neleri kapsıyor?

ABD’nin İran’a yönelik ilk yaptırım paketinin ABD saatiyle bu gece yarısından itibaren devreye girmesiyle uygulanacak yaptırımlar şöyle:

  • İran’ın ABD doları satın alması, altın ve değerli madenlerle ticaret yapması yasaklanıyor.
  • İran’ın çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv sektörüne yaptırım uygulanacak.
  • Yarından itibaren Tahran’a sivil havacılık yaptırımları geri getiriliyor. Yaptırımlar kapsamında İran’ın yolcu uçakları ve uçak parçası ithalatı engellenecek.
  • İran’ın para birimi tümen üzerinden ülke dışında gerçekleşecek önemli işlemlere kısıtlamalar uygulanacak.
  • ABD’ye İran tarafından yapılan el yapımı halı ve gıda ürünlerinin ihracatı yasaklanıyor.
  • İran’ın dış borcuna bağış yapılması ve satın alınmasına yaptırımlar kapsamında yasak getiriliyor.

Küresel şirketlerin birçoğu ülkeden çekildi

İran’da büyük yatırımlar yapan küresel şirketlerin birçoğu ABD’nin yaptırım tehditlerinin ardından birer birer İran’dan çekildi. İran’da Güney Pars doğalgaz sahasında İran hükümetiyle 4 milyar 200 milyon avroluk yatırım anlaşmasına imza atan Total, İran’a yönelik yaptırımların sona ermesi sonrasında bu ülke ile iş birliği yapan ilk Batılı şirket olmuştu.

“Yaptırımlar nedeniyle 1 milyon kişi işsiz kalabilir”

Yaptırımlar İran’da petrolden sonra gelen ikinci büyük sektör olan otomotiv sektörünü de etkileyecek.

Sektörde çalışanların sayısı 1 milyonun üzerinde. Buna işaret eden İran Çalışma Bakanı Ali Rebii, önceki gün yaptığı açıklamada, “Yaptırımlar nedeniyle yaklaşık 1 milyon kişi işsiz kalabilir ancak bunun olmaması için önlem alacağız.” dedi.

İran’la nükleer anlaşmanın ardından gözünü İran pazarına diken Avrupalı otomobil üreticileri Peugeot, Renault ve Citroen gibi şirketler ABD yaptırımları nedeniyle Tahran’la ticareti durdurduklarını açıkladılar.

Almanya’nın Siemens şirketi de AB’nin nükleer anlaşmayı yürürlükte tutabilmek için Tahran’la sürdürdüğü “olağanüstü” çabalara rağmen İran’la ilişkilerini sonlandıran büyük firmalar arasında yerini aldı. İran’ın nükleer programına destek veren Rusya’dan bazı şirketler de İran’la ticareti askıya aldı. Bunlardan en dikkati çekeni ise Rusya’nın demir çelik üreticileri MMK ile Severstal şirketlerinin İran’a çelik ihracatını durduklarını açıklamasıydı.

Dünyanın en büyük üçüncü konteyner işletmecisi CMA CGM şirketi de ABD yaptırımlarından korunmak amacıyla İran piyasasından çekildiğini duyurdu. CMA CGM ile İran Denizcilik Kurumu arasında, 2016’da, ortak hatların işletimi, faaliyet alanları değişimi veya kiralanması ile terminallerin kullanımı konularını içeren bir iş birliği anlaşması imzalanmıştı.

Boeing ve Airbus anlaşmaları iptal

Nükleer anlaşmanın ardından Obama yönetimi, İran’a 1979’daki devrimden bu yana uygulanan sivil havacılık ambargosunu kaldırdı.

İran, ABD’li uçak üreticisi Boeing şirketiyle 2016’da ülkenin ulusal havayolu şirketi İran Air için 80 uçak, 2017’de de Aseman Havayolları için 30 uçak almak için toplamda yaklaşık 20 milyar dolarlık anlaşma imzalamıştı.

Tahran yönetimi ayrıca Fransız Airbus ile de 2016’da 100 uçak için 19 milyar dolarlık anlaşma imzalamıştı ancak, Trump’ın çekilme açıklamasının ardından ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin, Boeing ile Airbus’ın, İranlı şirketlere yolcu uçağı satma lisanslarının iptal edildiğini duyurdu.

ABD’nin yaptırımları nedeniyle İran’dan çekilen Total, ABD’nin, Fransız ve Avrupalı yetkililerin desteğiyle ülkede yatırım yaptığı proje konusunda özel bir ayrıcalık sağlaması halinde projeye devam edebileceklerini açıklasa da Avrupa ülkeleri şu ana kadar bu konuda bir ilerleme sağlayamadı.

İran ambargosu Türkiye’yi nasıl etkileyecek?

Türkiye ve doğu komşusu İran arasındaki ticaret hacmi, 2017 yılında 10,7 milyar dolar civarında gerçekleşti. Türkiye, İran’dan büyük çoğunluğu petrol-doğal gaz alımı olmak üzere 7,5 milyar dolarlık ithalat yaparken, altın, çelik profil, lif levha ve otomotiv yan sanayi ürünleri ağırlıklı olmak üzere 3,2 milyarlık ihracat gerçekleştirdi.

İran’ın ihracat ortaklarına bakıldığında Türkiye %11,1 ile, Çin (%27,5), Hindistan (%15,1) ve Güney Kore’nin (%11,4) ardında dördüncü sırada yer alıyor. İran’ın ithalat yaptığı ülkeler sıralamasında ise %4,4 ile, Birleşik Arap Emirlikleri (%29,8) ve Çin’in (%12,7) ardında geliyor.

​Türkiye İran’a ambargo uygulanmasına karşı çıkıyor

24 Temmuz’da Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve 25 Temmuz’da Tayyip Erdoğan yaptıkları açıklamalarda Türkiye’nin bu yaptırımlara uymayacağını söyledi.

Bakü’de konuşan Çavuşoğlu, “BM’nin yaptırımlarına uyarız ama ABD olsun başka bir ülke olsun onların bir ülkeye yönelik yaptırımlarına uymak zorunda değiliz. İran’ın köşeye sıkıştırılmasını doğru bulmuyoruz, bu tür yaptırımlara karşıyız” derken Erdoğan da “Yaptırımlarla ilgili, ABD bizim nasıl stratejik ortağımız ise bizim dünyada diğer stratejik ilişkimiz olanlarla ilişkimizi kesmek bağımsızlık anlayışımıza ters düşer” diyerek Dışişleri Bakanı’nın sözlerini teyit etti.

​TÜPRAŞ, İran’dan petrol alımını %60 azalttı

İran’dan en büyük Türk petrol ihracatçısı olan TÜPRAŞ da günlük alımlarını neredeyse %60 oranında azalttı.

Nisan ayında günde ortalama 240 bin varil petrol ithal eden Türkiye’nin enerji devi, İran’dan yaptığı alımları Temmuz ayında günde 100 bin varile indirdi.

Geçtiğimiz yıl 53 milyar metreküp doğal gaz ithal eden Türkiye, bunun %19’unu İran’dan sağladı. İran, Türkiye’nin ithalatında 9,2 milyar metreküple Rusya’nın (28,6 milyar metreküp) ardından ikinci sırada yer alıyor.

Sendika.Org, Anadolu Ajansı, Amerika’nın Sesi